Najnowsza książka Macieja Płazy Kasperl i Margit to książka niezwykła—balansująca między baśnią, horrorem ludowym a filozoficzną przypowieścią o samotności i pamięci. Akcja powieści rozpoczyna się w 1903 roku w Poznaniu. Wśród miejskiej biedoty przychodzi na świat Kasperl—analfabeta obdarzony niezwykłym słuchem muzycznym i talentem do pakowania się w kłopoty. Jego znakiem rozpoznawczym stają się akordeon i uliczny śpiew. Po drugiej stronie miasta dorasta dziewczynka z bogatej rodziny, która po obejrzeniu teatralnego spektaklu postanawia zostać aktorką. Z czasem przybiera imię Margit i wyrasta na gwiazdę berlińskiej sceny. Tytułowi bohaterowie są postaciami zagubionymi, naznaczonymi losem, próbującymi odnaleźć sens w rzeczywistości przesyconej cierpieniem i tajemnicą. Płaza buduje historię rozpiętą na trzy dekady, prowadząc czytelnika przez okres ogromnych przemian społecznych i politycznych. Wielka wojna, powstanie wielkopolskie, narodziny nazizmu, rozwój popkultury i nowoczesności—wszystko to tworzy monumentalne tło dla losów bohaterów. Autor buduje atmosferę, w której ważniejsze od wydarzeń stają się emocje, obrazy i ukryte znaczenia. Język powieści jest wspaniały i wymagający-taki jak lubię najbardziej. Płaza pisze niezwykle plastycznie, momentami wręcz poetycko. Opisy Poznania, Berlina, Salzburga działają na wszystkie zmysły i ma się wrażenie, że wiruje się pośród meloników, fraków, korali i słucha opowiastek szeptanych na ulicach; że czuje się krople deszczu znad Warty, Gąsawki i Sprewy; słyszy się klaksony automobili i takty klarnetowo-skrzypcowe ulatujące z otwartych okien. Autor mistrzowsko stylizuje narrację na gwarę poznańską, dodając tym samym autentyczności epoce i bohaterom. Świat przedstawiony przez pisarza jest niezwykle szczegółowy, pełen historycznych odniesień i kulturowych znaczeń. Skupienie i cierpliwość są wskazane przy tej lekturze, by nie uronić najmniejszych niuansów. Kasperl i Margit nie będzie książką dla każdego. Osoby oczekujące dynamicznej akcji będą zawiedzione, ale czytelnicy ceniący literaturę ambitną, niejednoznaczną, pełną symboli, emocjonalną i okraszoną malowniczymi opisami będą zachwyceni. Mnie ta powieść oczarowała, zachwyciła i podczas czytania delektowałam się każdym słowem. Serdecznie dziękuję autorowi za wspaniałe doznania czytelnicze:)

Niektóre powieści przypominają okna- pozwalają zajrzeć do cudzego świata na kilka godzin, po czym zamykają się bez śladu. Są jednak i takie, które działają jak przejście ukryte gdzieś pomiędzy rzeczywistością a snem: przekracza się ich próg i nagle okazuje się, że wszystko po drugiej stronie ma inny ciężar, inną temperaturę, inny rytm oddychania. „Kasperl i Margit” Macieja Płazy jest właśnie taką powieścią- ogromną, gęstą, pulsującą życiem niczym stary organizm utkany z gobelinu pamięci, muzyki, mroku i historii. To literatura, która wciąga czytelnika do środka własnego świata, zamyka za nim z impetem drzwi i przez kilkaset stron nie pozwala wrócić do współczesności. Od pierwszych stron czuć, że Płaza nie interesuje się prostym realizmem. Jego ciekawa narracja napisana poznańską gwarą przypomina teatr cieni, w którym wydarzenia mają podwójne dno, a sceny zdają się podszyte czymś niewypowiedzianym: przeczuciem katastrofy, dziwną melancholią albo gorączkową baśniowością. Autor buduje opowieść szerokim gestem, z rozmachem dawnych europejskich sag, ale jednocześnie pozostaje niezwykle intymny. Choć przez karty tej wielowymiarowej powieści przewalają się wojny, społeczne przemiany, narodziny nowoczesności i polityczne szaleństwa XX wieku, to w centrum wciąż pozostają ludzie próbujący ocalić samych siebie przed światem, który coraz szybciej usuwa im grunt spod nóg. Kasperl i Margit mogliby być bohaterami starej ludowej pieśni albo zapomnianej legendy opowiadanej przy stole podczas zimowych wieczorów. On- chłopak z biedy,nieokrzesany, obdarzony muzycznym słuchem, który zdaje się bardziej przekleństwem niż darem. Włóczy się po zaułkach miasta z akordeonem, niczym człowiek, który próbuje zagłuszyć nim własne życie. Muzyka staje się dla niego językiem bardziej naturalnym niż słowa. Jest jedyną formą rozmowy ze światem, który od początku traktuje go brutalnie. Ona- dziewczynka zapatrzona w scenę, zahipnotyzowana światłem teatru, pragnąca wyrwać się z trudnego własnego jestestwa i stworzyć siebie od nowa. Z czasem przeobraża się w Margit- kobietę istniejącą pomiędzy rolami, kostiumami i spojrzeniami obcych ludzi. Ich losy biegną obok siebie, czasem się przecinają, czasem oddalają, ale nigdy nie przestają być ze sobą dziwnie związane, jakby ktoś od początku zapisał ich istnienia w jednym scenariuszu. Właśnie wtedy pojawia się najważniejszy bohater tej powieści- nieprzejednany los. Nie romantyczny, wzniosły, ale przewrotny, okrutny, niemal ironiczny. Płaza pokazuje bezwzględny świat jako ogromną scenę marionetek, na której człowiek może próbować walczyć, kochać, uciekać i marzyć, ale nad wszystkim i tak unosi się niewidzialna ręka przesuwająca kolejne figury. To dlatego w tej opasłej powieści czuć nieustanne napięcie, nawet w efemerycznych chwilach ciszy. Czytelnik ma świadomość, że coś nadciąga, że pod pięknem codziennych obrazów pulsuje katastrofa. Nie chodzi wyłącznie o historię. Bo Kasperl i Margit jest również monumentalnym portretem epoki stojącej na granicy rozpadu. Płaza prowadzi czytelnika przez pierwsze dekady XX wieku z imponującą precyzją i wyczuciem detalu. Poznań, Berlin, Salzburg: te miasta nie są tutaj zwykłym tłem wydarzeń. One żyją własnym życiem. Skrzypią tramwajami, dudnią stukotem obcasów, pachną dymem papierosowym, mokrym brukiem, piwem, perfumami i biedą. Autor odtwarza je z taką intensywnością, że podczas lektury ma się wrażenie fizycznej obecności w tamtym świecie. Słychać klaksony pierwszych automobili, uliczne śpiewy, trzask teatralnych dekoracji i rozmowy prowadzone półgłosem w zadymionych lokalach. Czuć deszcz osiadający na płaszczach i zimne powietrze nad rzeką. To jedna z tych powieści, które działają na wszystkie zmysły jednocześnie.Nad wszystkim nieustannie zbierają się ciemne chmury. Wielka wojna, narodziny totalitaryzmów, społeczne napięcia, antysemityzm, rozpad dawnych wartości; wszystko to wpełza do tej powieści powoli, niemal niezauważalnie, jak wilgoć pojawiająca się na ścianach starego domu. Płaza nie potrzebuje wielkich deklaracji ani patosu. Wystarczy mu gest, rozmowa, spojrzenie czy zmiana tonu ulicznych rozmów, by pokazać, że świat zaczyna drżeć w posadach. Historia nie wybucha tutaj nagle. Sączy się do krwiobiegu bohaterów kropla po kropli, aż w końcu staje się czymś wszechobecnym i duszącym. Ważne jest również to, jak autor splata ze sobą różne porządki rzeczywistości. Ta powieść bywa jednocześnie realistyczna i baśniowa, brutalna i czuła, historyczna i niemal oniryczna. Przypomina ludową przypowieść o egzystencjalnej samotności i przeznaczeniu, innym razem gotycki horror ukryty pod warstwą codzienności. W mroku tej historii czai się coś trudnego do nazwania- może pamięć dawnych wierzeń, może ludzki lęk przed tym, co niewidzialne, a może świadomość, że pod cienką warstwą cywilizacji wciąż pulsuje chaos. Płaza fenomenalnie wykorzystuje tę niejednoznaczność. Nigdy nie daje czytelnikowi pełnego oparcia. Zmusza go do błądzenia, do interpretowania znaków, do zanurzania się w niedopowiedzeniach. A nad wszystkim króluje język, który jest absolutnie hipnotyczny, ciężki od obrazów, rytmiczny, świadomie stylizowany, momentami wręcz muzyczny. Płaza pisze tak, jak dawni opowiadacze snuli historie przy ogniu: długo, szeroko, z namysłem, celebrując każde zdanie. W jego frazach pobrzmiewa gwarowa melodyjność, echo dawnych języków i niezwykłe wyczucie rytmu. To proza, która nie pozwala się czytać szybko. Ona wymaga zatrzymania, skupienia, cierpliwości. Trzeba ją smakować jak ciężkie czerwone wino albo słuchać jak starego utworu granego na lekko rozstrojonym instrumencie. Właśnie, dzięki temu lektura staje się doświadczeniem niemal fizycznym.W świecie współczesnej literatury, często podporządkowanej tempu i natychmiastowości, Kasperl i Margit jawi się jak coś osobnego. To powieść napisana wbrew pośpiechowi. Jest monumentalna nie tylko ze względu na rozmach historyczny, czy bogactwo świata przedstawionego, ale przede wszystkim dlatego, że Płaza traktuje literaturę z ogromną powagą. Każde zdanie wydaje się tutaj przemyślane, każdy detal ma znaczenie, każda scena zostawia po sobie ślad. Nie jest to więc lektura dla każdego. Czytelnik oczekujący szybkiej fabuły może poczuć się zagubiony w tej gęstej narracji, pełnej dygresji, obrazów i emocjonalnych podskórnych nurtów. Ale dla tych, którzy kochają literaturę zanurzającą, niejednoznaczną, wymagającą i piękną- będzie to doświadczenie wyjątkowe. Bo Kasperl i Margit nie daje się jedynie przeczytać. Tę powieść się przeżywa. A kiedy kończy się ostatnia strona, pozostaje uczucie, jak po wyjściu z teatru późną nocą. Świat wokół niby wygląda tak samo, ale przez chwilę wszystko wydaje się mniej rzeczywiste niż to, co wydarzyło się na scenie. Gdzieś w meandrach pamięci nadal pobrzmiewa akordeon Kasperla, migają światła kabaretów, szeleszczą teatralne kurtyny i pada deszcz nad miastem, którego już nie ma. Wówczas dociera do człowieka, że nie obcował jedynie z powieścią, ale z literackim widowiskiem, które jeszcze długo po zakończeniu nie chce opaść kurtyną.

„Kasperl i Margit” to monumentalna powieść Macieja Płazy, której akcja rozpoczyna się w 1903 roku i obejmuje kolejne trzydzieści lat. Autor prowadzi czytelnika przez Poznań, Wielkopolskę i Berlin, ukazując świat pełen kontrastów społecznych, kulturowych i narodowościowych. Maciej Płaza jest cenionym prozaikiem i tłumaczem, autorem m.in. „Skorunia”, „Robinsona w Bolechowie” i „Golema”. Za swoją twórczość otrzymał wiele prestiżowych nagród literackich, a jego książki były nominowane do Nagrody Nike. Największym atutem „Kasperla i Margit” jest niezwykle starannie odtworzone tło historyczne. Pisarz przez wiele miesięcy gromadził materiały, studiował źródła, fotografie i filmy z epoki, dzięki czemu stworzył wiarygodny obraz życia na początku XX wieku. W powieści przeplatają się języki polski i niemiecki, a ważną rolę odgrywa również gwara poznańska. Ten zabieg nadaje książce autentyczności, choć momentami może stanowić wyzwanie dla współczesnego czytelnika. Płaza opowiada nie tylko o historii, ale także o ludziach, ich marzeniach, relacjach i próbach przekraczania granic wyznaczanych przez pochodzenie czy status społeczny. Powieść pozwala lepiej zrozumieć wielokulturowy charakter dawnego Poznania i przemiany zachodzące w Europie przed wybuchem II wojny światowej. Dowiadujemy się też wiele o powstaniu wielkopolskim i wraz z bohaterami stajemy się uczestnikami tych wydarzeń. Ważną rolę odgrywa tu również teatr, zwłaszcza teatr lalkowy. To książka wymagająca skupienia i czasu, ale z pewnością wynagradza czytelnika bogactwem języka, szczegółów historycznych i interesującą opowieścią. Polecam ją szczególnie osobom zainteresowanym historią oraz literaturą, która łączy fikcję z rzetelnie odtworzonym obrazem minionej epoki. M.M.

Maciej Płaza to pisarz, który przyzwyczaił nas do świetnych książek. Jego znakiem rozpoznawczym są poruszające historie o ludzkiej psychice napisane pięknym, bogatym językiem. Po sukcesach takich powieści jak "Golem" czy "Robinson w Bolechowie", autor wraca z nową książką pt. "Kasperl i Margit". Tym razem zmienia otoczenie i przenosi akcję do Poznania i Berlina w czasach I wojny światowej i powojennych. To miejsca pełne zniszczeń, w których ludzie z jednej strony próbują normalnie żyć, a z drugiej – wciąż zmagają się z pamięcią o niedawnej wojnie. Płaza pokazuje nam świat ruin: tych prawdziwych, na ulicach miast, oraz tych ukrytych w ludzkich sercach. Tytułowi bohaterowie, Kasperl i Margit, na pierwszy rzut oka zupełnie do siebie nie pasują, a jednak ich losy mocno się ze sobą splatają. On jest ulicznym grajkiem, uczestnikiem powstania wielkopolskiego, a do tego pospolitym rzezimieszkiem. Nie potrafi pisać ani czytać, ale ma niesamowity talent muzyczny. Akordeon i piosenki to jedyny sposób, w jaki potrafi rozmawiać z ludźmi. Przypomina trochę dawnego, sprytnego włóczęgę, który humorem próbuje radzić sobie z brutalnym światem. Pod maską wesołego, brukowego artysty ukrywa bolesną przeszłość. Margit to kobieta, która przeżywa własny dramat w milczeniu. Kocha sztukę i operę, dlatego ucieka od rodziny, by zrobić karierę na scenie w Berlinie. Żyje w świecie, który za wszelką cenę chce zapomnieć o okrucieństwach wojny. Autor z wielkim wyczuciem pisze o poczuciu winy, trudnych wspomnieniach i o tym, że czasem musimy udawać kogoś innego, aby po prostu przetrwać. To nie jest zwykły romans, ale poruszający obraz czasów, w których najbezpieczniej było po prostu milczeć. Największą zaletą tej powieści jest jej język. Maciej Płaza, który jest także świetnym tłumaczem, nie traktuje słów tylko jako sposobu na opowiedzenie fabuły. W tej historii język ma ogromne znaczenie i tętni życiem. Autor z humorem i twórczo podchodzi do słów i ich znaczenia, zabawnie przeinacza pojęcia, by uwypuklić to, co często bywa skryte pod ich rzeczywistą treścią. Przywodzi to na myśl karykaturę, ale w literackiej formie. Jeszcze nie czytałam książki, w której gwara poznańska odgrywałaby tak wielką rolę. Jako Poznanianka z wyboru poznałam ten język powierzchownie, ale nie spotkałam się z nim w literaturze. Widać, że Maciej Płaza dogłębnie wszedł w ten świat, by przybliżyć go czytelnikowi. Autor używa języka w niezwykle barwny sposób, ponieważ to właśnie słowa budują cały klimat tamtych czasów. W książce bez przerwy mieszają się dwa światy: polski i niemiecki. Autor świetnie bawi się różnymi stylami – z jednej strony mamy tu dawną, szorstką gwarę ulicy, pełną humoru i potocznych zwrotów, a z drugiej strony elegancki, artystyczny język teatrów i salonów. Dzięki temu od razu słyszymy, z jakich środowisk pochodzą bohaterowie i jak bardzo różnią się od siebie ich światy. Ta książka nie jest napisana prostym, codziennym językiem. Styl Płazy jest gęsty, bardzo plastyczny i wręcz muzyczny. Ponieważ jeden z głównych bohaterów poznaje świat głównie przez słuch, całe opowiadanie pulsuje rytmem, dźwiękami ulicy i melodyjnością. Autor nie spieszy się z akcją, lecz celebruje każde słowo, zmuszając nas do zatrzymania się. Przez te wszystkie zapomniane wyrazy, opisy zapachów i dźwięków mamy wrażenie, że dosłownie przenosimy się w czasie i dotykamy minionej epoki. Związek tytułowych bohaterów nie przypomina zwykłego, taniego romansu z książek historycznych. Płaza pisze o ich uczuciu bardzo oszczędnie. Nie znajdziemy tu wielkich, miłosnych wyznań. Autor woli pokazywać ich bliskość przez drobne gesty, spojrzenia czy wymowne milczenie. Choć dzieli ich prawie wszystko – pochodzenie, majątek i wykształcenie – łączy ich coś ważniejszego. Oboje są bardzo samotni i oboje szukają ratunku w sztuce, podczas gdy świat wokół nich się rozpada. To zderzenie prywatnych uczuć z bezwzględną historią sprawia, że ich losy tak mocno poruszają czytelnika. "Kasperl i Margit" to znakomita i kompletna powieść, która udowadnia, że Maciej Płaza to jeden z najlepszych współczesnych pisarzy w Polsce. Choć autor nie zrobił fabularnie niczego niezwykłego, bo połączył wielkie wydarzenia historyczne w Europie z osobistym dramatem zwykłych ludzi, to jego styl zasługuje na najwyższe uznanie. Choć książka wymaga uwagi i skupienia, daje w zamian ogromną satysfakcję z czytania. To mądra opowieść o tym, że sztuka – nieważne, czy ta z wielkich teatrów, czy z jarmarcznych ulic – pomaga zachować ludzką godność w najtrudniejszych czasach. Pisarz nikogo nie ocenia i nikogo nie poucza. Zamiast tego z wielkim współczuciem przygląda się cierpieniu bohaterów i ich walce o szczęście. To piękna literatura, która zostaje w głowie na bardzo długo. Jeśli szukasz naprawdę dobrej książki, musisz po nią sięgnąć.